ORDU hakkında araştırma

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ,

TARİH BÖLÜMÜ OSMANLI ARAŞTIRMALARI

M. Hulusi LEKESİZ

Bu yazıda, Hacettepe Üniversitesi, Tarih Bölümü'nde yapılan Osmanlı tarihi çalışmalarının mahiyetlerini ve ortak bazı özelliklerini çeşitli yönleriyle değerlendirmeye çalışacağız.



I. Çalışma Alanları: Tarih Bölümü'nde yapılan, yapılmakta olan ve yapılması tasarlanan (proje safhasında) çalışmalara genel olarak bakıldığında, bunların Osmanlı tarihinin çok çeşitli konularına hasredilmiş olduğu görülür. Bununla birlikte, belli alanlarda bir yoğunlaşmadan bahsetmek de mümkündür. Buna rağmen, bir çeşitlilik göze çarpar. Çalışmaların Osmanlı’yı etkileyen Osmanlı öncesi dönemlerden başlayarak, Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan, yıkılışına ve yıkılışından sonraki devirlere kadar çok geniş bir döneme yayıldığı dikkati çeker. Bu çerçevede siyaset, idare, hukuk, din, düşünce/fikir hareketleri, siyasî ve sosyal hareketler ve değişme, zihniyet meseleleri, toplum, sanat, ekonomi, kültür, eğitim, müessese, insan yerleşimleri/bölge ve şehir tarihçiliği ve folklor gibi oldukça geniş ve renkli bir yelpaze ortaya çıkmaktadır. Çalışma alanlarındaki bu çeşitlilik, Türkiye coğrafyasında olduğu gibi, üzerlerinde farklı ırklardan farklı devletlerin kurulduğu çeşitli coğrafyalarda Osmanlı tarihinin izleri ve tesirleri üzerinde yapılan çalışmalarla daha da zenginleşmiştir. Bu zenginlik, yukarıda sıraladığımız çalışma alanlarıyla doğrudan ilgili olarak bazı tarih kaynaklarının yayınlanmış olmasıyla daha da artırılmıştır.

H.Ü. Tarih Bölümü'ndeki Osmanlı tarihi çalışmalarının , Bölüm kurucusu Prof. Dr. Ercümend Kuran'ın, kuruluş aşamasında temel aldığı, özellikle Türk tarihinin çeşitli dönemlerinin ve meselelerinin ilmî tarih anlayışı çerçevesinde araştırılıp incelenmesi ilkesinin önemli bir payı bulunduğunu belirtmekte yarar vardır.

A. Sosyo-Ekonomik Tarih Çalışmaları: Tarih Bölümü'nde Osmanlı tarihinin sosyal ve ekonomik yönleri birçok çalışmaya konu olmuştur. Osmanlı tarihinin siyasi boyutundaki gelişmelere yön veren hususların sosyal, kültürel ve ekonomik gelişme ve değişmelerle ne kadar alakadâr olduğu yapılan bu çalışmalarla ortaya konmuş bulunmaktadır. Bu sebeple Tarih Bölümü'nde Osmanlı sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik tarih çalışmaları projelendirilmiş çalışmalarla yürütülmektedir. Bu çalışmalardan bazıları, genelde,Türk Tarih Kurumu bünyesinde oluşturulmuş bulunan Türkiye'nin Sosyal ve Ekonomik Tarihi Projesi çerçevesinde yapılmakta olup, projenin hayata geçirilmiş mevcut örnekleri de yayınlanmış bulunmaktadır. İşte yayınlanan bu eserlerden ilki ve adı geçen projenin ilk adımı sayılabilecek olan eser Bahaeddin YEDİYILDIZ'ın Ordu Kazası Sosyal Tarihi'dir. Bu çalışmayı takip eden çalışmalar, projenin daha da genişletilmesiyle Sondaj Metoduyla Türkiye'nin Sosyal ve Ekonomik Tarihini araştırma çerçevesinde yürütülmektedir. Bu projenin yine aynı adı taşıyarak (kısaltılmış şekli: TÜSOKTAR) yayınlanmış ilk kitabı Mehmet ÖZ'ün XV-VII. Yüzyıllarda Canik Sancağı'dır. Proje çerçevesinde yapılan çalışmalardan bazıları da, yukarıda Osmanlı tarihinin kaynakları bağlamında sözünü ettiğimiz, sosyo-ekonomik tarih kaynaklarıdır. Bunlardan bir tanesi yayınlanmış ve iki tanesi de yayına hazır durumdadır:

1. B. YEDİYILDIZ - Ü. ÜSTÜN, Ordu Yöresi Tarihi'nin Kaynakları I -1455 Tarihli Tahrir Defteri. TTK Yay. Ankara

2. B. YEDİYILDIZ - Ü. ÜSTÜN, Ordu Yöresi Tarihi'nin Kaynakları II -1485 Tarihli Tahrir Defteri.

3. B. YEDİYILDIZ - M. ÖZ - Ü. ÜSTÜN, Ordu Yöresi Tarihi'nin Kaynakları III -1520 Tarihli Tahrir Defteri.

Tarih Bölümü'nde yine tahrir defterlerindeki veriler esas alınarak yapılmış çalışmalardan bir diğeri de Yunus KOÇ'un XVI. Yüzyılda Bir Osmanlı Sancağının İskan ve Nüfus Yapısı isimli, Bozok Sancağı'nı konu aldığı çalışmasıdır.

Tarih Bölümü'ndeki sosyal ve ekonomik tarih çalışmaları Osmanlı tarihinin diğer alanlarında olduğu gibi, lisansüstü eğitimde de önem verilen bir sahadır. Nitekim yukarıda isimlerini zikrettiğimiz çalışmaların çoğu bu alandadır ve sahipleri de Tarih Bölümü öğretim elemanlarıdır. Tarih Bölümü'nde, dışarıdan gelen lisans üstü öğrencilerinden söz konusu alanda çalışmak isteyenlere de benzeri çalışmalar yaptırılmaktadır. Bunlardan birine örnek olarak Yılmaz KURT'un yukarıda bahsettiğimiz proje çerçevesinde gerçekleştirdiği XVI. Yüzyıl Adana Tarihi'ni gösterebiliriz. Böylelikle Tarih Bölümü'nün yürüttüğü Osmanlı sosyal ve ekonomik tarihi çalışmalarının birkaçına örnek vererek gösterdiğimiz şu ufak tablodan bile, Kuzey(Ordu)'den Orta Anadolu(Bozok)'ya oradan Güney(Adana)'ye, sosyo-ekonomik çalışma alanının nasıl işlediğini görmek mümkündür. Çorum, Vezirköprü, Bozok, Ladik, Samsun, Ordu bölgelerinin çeşitli dönemlerdeki sosyo-ekonomik yapıları hakkında yapılmış incelemeleri de bu meyanda zikretmeliyiz

Şüphesiz Tarih Bölümü'ndeki sosyal ve ekonomik tarih çalışmaları, sadece klasik döneme ait çalışmalardan ibaret değildir. Klasik devir sonrası dönemlerin de Tarih Bölümü'nün 'sosyo-ekonomik tarih' çalışma alanı içinde yer bulduğunu söylemeliyiz. Bu anlamda yukarıda zikrettiğimiz çalışmalardan farklı kaynaklar kullanarak, yine muhtelif bölge ve şehirlerin sosyo-ekonomik tarihleri, yüksek lisans ve doktora seviyesinde çalışmalara konu olmuştur. Bahsettiğimiz bu kaynaklar Şer'iyye Sicilleri'dir ve bunlara dayalı ola

Bu bölüme, kendi belirlediginiz konuyla ilgili bir yazı girin.